Od 29 kwietnia do 26 maja 2026 r. w Muzeum Partyzantów Polskich Osuchy ‘44 będzie można oglądać wystawę #StolenMemory, zrealizowaną przez Arolsen Archives – Międzynarodowe Centrum Badań Prześladowań Nazistowskich. Ekspozycja prezentuje historie ofiar obozów koncentracyjnych i przedmioty zabrane im w chwili zatrzymania i zachęca do włączenia się w poszukiwania rodzin, którym dziś zwracane są te ostatnie pamiątki po bliskich.
Wśród zachowanych przedmiotów są obrączki ślubne, zegarki, długopisy czy portfele ze zdjęciami. #StolenMemory to kampania, której celem jest zwrot zachowanych z czasu II wojny światowej depozytów. Od czasu rozpoczęcia kampanii w 2016 r. odnaleziono już 1100 rodzin na całym świecie, w tym 400 w Polsce. Rok 2026 jest rokiem jubileuszowym #StolenMemory.
Arolsen Archives otrzymały w 2024 roku Nagrodę BohaterON w kategorii „Instytucja” za kampanie poszukiwania rodzin – #StolenMemory oraz „Powstanie Warszawskie. Nieznane hiSTOrie”. Wyróżnienia te są przyznawane w imieniu Powstańców i zostały objęte Patronatem Honorowym Prezydenta RP.
O Arolsen Archives
Arolsen Archives to międzynarodowe centrum badań prześladowań nazistowskich z najobszerniejszym na świecie archiwum ofiar i ocalałych. Zbiór ten, zawierający 30 milionów dokumentów i wzmianki o około 17,5 mln osób, jest częścią Światowego Dziedzictwa UNESCO („Pamięć świata”). Od 2015 r. archiwum publikuje w archiwum online oryginalne dokumenty dotyczące różnych grup ofiar reżimu nazistowskiego, co stanowi ważne źródło wiedzy dla współczesnego społeczeństwa. Obecnie znajduje się w nim ponad 28 milionów dokumentów – listy deportacyjne, dokumenty dotyczące zatrzymań, rejestry osób zaginionych i wiele innych.
W tej cennej kolekcji, dostępnej online, znalazły się dokumenty mieszkańców powiatu biłgorajskiego: ponad 700 wpisów dotyczy Biłgoraja, 500 Łukowej, a 350 Tarnogrodu… Wiele z nich dotyczy rodzin partyzantów Puszczy Solskiej…
Cel wystawy: zwrócenie uwagi i pozyskanie wsparcia w poszukiwaniach
Zdjęcia przedmiotów prezentowane na wystawie zostały oznaczone kategoriami „poszukiwani” oraz „odnalezieni”. Pamiątki te stają się punktem wyjścia do odtworzenia historii ofiar nazistowskich prześladowań i przywracania pamięci o ich tragicznych losach.
W pierwszym przypadku chodzi o pamiątki, których jeszcze nie udało się zwrócić rodzinom. To jednocześnie apel o przyłączenie się do poszukiwań, ponieważ w Arolsen Archives wciąż znajduje się blisko 2000 rzeczy czekających na zwrot. Wśród nich jest kilkaset przedmiotów należących do osób pochodzących z Polski i 70 z Ukrainy.
Druga kategoria odnosi się do przedmiotów osobistych, które już zostały zwrócone. Dzięki niej poznajemy głębiej nie tylko historie osób prześladowanych, ale również to, w jaki sposób udało się po wielu latach od zakończenia II wojny światowej odnaleźć bliskich ofiar i zwrócić im zrabowane pamiątki.
Wojna
Wystawa miała w 2024 roku dotrzeć do miast na terenie zachodniej Ukrainy, skąd pochodziło wielu prawowitych właścicieli pamiątek. Wybuch wojny uniemożliwił jednak realizację tego planu. W 2026 roku udało się przygotować kolejne wystawy #StolenMemory – ekspozycje w formie plakatowej odwiedzą 11 ukraińskich miast od Lwowa przez Kijów aż po Dniepr.
„Historię najlepiej poznawać przez pryzmat ludzkich losów – nie tylko przez daty i pojedyncze fakty. Wtedy widać, jak wielkie zniszczenie sieją wojna, nienawiść i propaganda. Gdy projektowaliśmy wystawę, wydawało się, że mówimy o czymś, co już się nie powtórzy. Niestety temat wojennych prześladowań wrócił i jesteśmy świadkami wojny, w której Rosja uzurpuje sobie prawo do niszczenia ludzi, pozbawiania Ukraińców tożsamości, godności, odzierania z tego, co osiągnęli jako państwo i społeczeństwo. Tocząca się w Ukrainie pełnoskalowa wojna stała się niezwykle tragicznym kontekstem ekspozycji. Nie mówimy już tylko o przeszłości, ale o tym, co dzieje się tu i teraz, za wschodnią granicą Polski– podkreśla Anna Meier-Osiński, Outreach Manager Arolsen Archives, inicjatorka kampanii #StolenMemory.
Program towarzyszący
Wystawie towarzyszą seminaria internetowe, kampania w mediach społecznościowych oraz międzynarodowe projekty edukacyjne. W ramach kooperacji „#StolenMemory jako polsko-niemiecki projekt edukacyjny” z Polsko-Niemiecką Współpracą Młodzieży i przy jej wsparciu finansowym Arolsen Archives od 2019 roku organizują międzynarodowe spotkania młodzieży. W seminariach w Międzynarodowym Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu uczestniczą uczniowie z Niemiec, Polski i Ukrainy.
Towarzysząca wystawie strona internetowa stolenmemory.org/pl oferuje ciekawe spojrzenie: krótkie, animowane filmy z uzupełniającymi je historiami multimedialnymi opowiadają o poszczególnych formach prześladowań. Materiały te zostały opracowane z myślą o młodzieży i w czerwcu 2021 r. otrzymały nagrodę Grimme Online Award w kategorii „Wiedza i edukacja”. Na stronie internetowej dostępne są również do bezpłatnego pobrania obszerne materiały edukacyjne, które mogą być wykorzystane przez szkoły i instytucje w kontekście wystawy objazdowej lub całkowicie niezależnie od ekspozycji. Zachęcamy do realizowania z nami projektów edukacyjnych.
Współpraca i trasa
Wojna nie przerwała współpracy w Europie, ale ją wzmocniła. Konieczne było bowiem znalezienie polskich i ukraińskich partnerów, dzięki którym realizacja poszczególnych odcinków trasy wystawy objazdowej będzie możliwa. Ekspozycja dociera między innymi do miejsc położonych w pobliżu polsko-ukraińskiej granicy, miast, w których schronienie znalazło wielu uchodźców, a także miejsc pamięci.
Wszystkie terminy i miejsca można znaleźć na stronie internetowej stolenmemory.org/pl, dostępnej zarówno w języku polskim, jak i ukraińskim.
Partnerem wystawy w Polsce jest Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie, a w Ukrainie -NGO Tolerspace Kyiv.
Nasze kontenery ekspozycyjne odwiedzają miasta w Polsce, Niemczech i Francji. Wystawa objazdowa i program towarzyszący w Polsce sa wspierane przez ministerstwa spraw zagranicznych Niemiec i USA.
Gdzie:
Muzeum Partyzantów Polskich Osuchy ‘44
23-412 Osuchy 5
Kiedy:
29.4-26.5.2026
Link do strony internetowej kampanii #StolenMemory:
