1 marca to Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych – święto upamiętniające bohaterów antykomunistycznego podziemia.
Data nawiązuje do egzekucji przywódców IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” , dokonanej w 1951 r. w więzieniu na warszawskim Mokotowie. Ciała zamordowanych komunistyczne władze zakopały w nieznanym miejscu, próbując wymazać pamięć o nich z kart historii.
Tysiące polskich partyzantów, Bohaterów okresu okupacji niemieckiej, było prześladowanych i mordowanych po zakończeniu działań wojennych.
W zbiorach naszego muzeum znajduje się wyjątkowy dokument związany z losami Żołnierzy Wyklętych. Jest to ulotka którą dowódca spod Osuch, Konrad „Wir” Bartoszewski, miał ze sobą w trakcie ucieczki z obławy UB i wojsk radzieckich wiosną 1945 r. Dokument nosi ślady tych wydarzeń – dziurę po kuli która przeszyła plik dokumentów które miał przy sobie „Wir”.
Po Bohaterach Puszczy Solskiej obu okupacji pozostały też liczne fotografie. Jedna z nich jest wyjątkowa – jest to zdjęcie wykonane na stacji Krasnobród (Józefów Roztoczański) prawdopodobnie w marcu 1945 r., pomiędzy dwoma brawurowymi akcjami – rozbiciem więzienia w Biłgoraju a próbą odbicia więźniów z obozu w Błudku.
-Ignacy Plata „Baryka” – jeden z organizatorów konspiracji w Józefowie i okolicach
-Konrad Bartoszewski „Wir” – bohater spod Osuch, od czerwca 1945 r. zastępca komendanta obwodu Biłgoraj („Tartak”)
-Antoni Radzik „Orkisz” – w czasie okupacji niemieckiej adiutant Inspektora Edwarda Markiewicza „Kaliny”, od czerwca 1945 r. komendant obwodu Biłgoraj.
-Janina Bartoszewska – Roguska „Nina” – współorganizatorka szpitala leśnego 665, pod Osuchami ratowała rannych partyzantów; w styczniu 1945 r. uczestniczyła w rozbiciu więzienia w Biłgoraju i uwolnieniu partyzantów przetrzymywanych tam przez komunistów
-Czesław Skrzyński „Magik” – pod Osuchami, przebił się osłaniając grupę rannych partyzantów szpitala polowego „665”, wówczas mieszkał na stacji w Krasnobrodzie, ukrywał tam czasowo uwolnionych z biłgorajskiego więźnia.
Fot. NN / kolekcja rodziny Bartoszewskich w zbiorach Muzeum OSUCHY’44
Wszystkie osoby na zdjęciu były poszukiwane i prześladowane przez władze komunistyczne. Już 1 kwietnia w ich ręce wpadła Janina Bartoszewska – Roguska – skazano ją na 10 lat więzienia za m.in. „udział w nielegalnej organizacji Armia Krajowa”, posiadanie broni (pistolet maszynowy Sten) oraz udział w uwolnieniu więzionych w Biłgoraju partyzantów. Z więzienia we Wronkach wyszła po amnestii po ponad 2 latach.
Z okresu jej pobytu w więzieniu zachowała się korespondencja. Obok fragment listu „Niny” do rodziców.
Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych to czas by oddać hołd partyzantom – bohaterom powojennego podziemia niepodległościowego – żołnierzom, którzy po zakończeniu II wojny światowej nie złożyli broni i podjęli walkę o niezależność w obliczu narzuconego reżimu komunistycznego.
W Józefowie odbyły się z tej okazji dziś (1.03.2026 r.) uroczystości w których uczestniczył Kamil Kopera, kierownik Muzeum Partyzantów Polskich OSUCHY’44
